Kuramsal arka plan: Bilişsel değerlendirme, kaygı ve zihinsel yük
Aaron Beck’in bilişsel yaklaşımı, kaygı yükseldiğinde dikkatin belirsiz veya tehdit çağrıştıran bilgilere daha hızlı yöneldiğini; olasılıkların olduğundan yüksek, baş etme kaynaklarının ise olduğundan sınırlı değerlendirilebildiğini açıklar. Albert Ellis’in ABC çerçevesi de olayın tek başına değil, olaya eklenen katı ve felaketleştirici yorumların duygusal tepkiyi biçimlendirdiğini vurgular. Bu bakış, ‘neden kaygılanıyorum?’ sorusunu yalnızca dış koşullara değil, zihnin riskleri nasıl işlediğine de taşır.
Richard Lazarus’un stres ve başa çıkma modeli, kişinin bir durumu önce tehdit ya da yük olarak, ardından da kendi kaynakları açısından değerlendirdiğini söyler. Uzun süreli zihinsel tarama; karar yorgunluğu, bedensel alarm ve dinlenmeye geçememe ile birleştiğinde günlük kapasite daralabilir. Buradaki dört boyut bir hastalık ya da tanı iddiası taşımaz; düşünce, beden ve toparlanma arasındaki güncel örüntüyü görünür kılan bir öz-farkındalık haritası sunar.